Кыргызстандын алгачкы маалымат агенттиги юбилейлик мааракеге даярданып жатат

«Кабар» маалымат агенттиги менин журналисттик жолумда, дегеле тагдырымда чоң орунду ээлейт. Адамдык да, кесиптик да устаттарды жана жакын досторду табууга, жашоомдун кескин өзгөрүштөргө себепкер болду. Ушуга байланыштуу «Кабар» агенттигине тиешелүү бардык нерселер мен үчүн эң жакын. Жакында ал юбилейлик мааракесин өткөргөнү жатат. «Кабардын» тарыхы жана учурдагы абалы тууралуу бул агенттиктин бирден-бир көрүнүктүү жетекчиси, менин устатым, Кубан Таабалдиевден «Кыргыз туусу» интервью алыптыр. Ошону силерге сунуштайын деп жатам.

“Кабар” Улуттук маалымат агенттигинин директору Кубанычбек ТААБАЛДИЕВ: «Эч качан соттошкон эмеспиз»

Улуттук “Кабар” маалымат агенттигинин алгачкы түптөлүшү 1936-жылга барып такалат. Ошол жылдын январь айында Кыргызстанга да маалымат агенттиги керек деген максатта алгачкы ирет ТАССтын мүчөсү болгон “КырТАГ” агенттиги түптөлгөн. Ал кезде болгону 15 адистен турган чакан чыгармачыл топ иштей баштаган. Убакыт – учкан куш. Ошондогу көз жарган агенттик азыркы күндө республикадагы маалымат агенттиктеринин аксакалы болуп калды. Жакында мааракесин белгилөөгө камынып жаткан жамааттын жетекчиси Кубан Таабалдиев менен кабарчыбыз маек курган.

— Кубанычбек Абдименович, “Аки-пресс”, “24 kg.”, “КырТАГ” сыяктуу чоңдору, кийинки кездерде чыккан кичинелери болуп, он чакты көз карандысыз маалымат агенттиктери пайда болду. Атаандаштыкка туруштук берүү кыйын болсо керек?
— Ооба, алардын бир-экөөсү бизге караганда окурмандардын кеңири чөйрөсүн өзүнө тартып жатканы ырас. Бирок, анын экинчи жагы бар. “Кабар” мамлекеттик макамы бар расмий агенттик болгондуктан аныкталган, тыкыр такталган маалыматты гана жайгаштырат. Ушуга байланыштуу башка агенттиктердин маалыматы кимдир бирөөгө күмөн туудуруп калса, “Кабардын” сайтын ачып көрүп, маалыматты тактап алышат. Чынында өлкөбүздө маалымат мейкиндиги абдан эле ченелүү. Элет жерлеринде болсо интернет колдонуучулар ойдогудай көбөйүп кете элек. “Кабар” агенттиги тактабаса маалымат чыгарбайт. Сайттарды такай колдонгон жарандар башка маалымат агенттиктеринен алган маа­­лыматтарын бизден тактап алгандан ки­йин гана биротоло ынанышат. Ошол эле учурда башка агенттиктерден убакытты уттурбай убагында сайтка чыгаруу милдети да бар. Ошондуктан “Кабардын” журналисттери чуулгандуу кабарды берип жиберип, кайсы бир чиновниктер менен соттошуп же жаранды капа кылган окуя эсте жок. Болгону башка субъектилер менен ижаралык, чарбалык чатактар гана чыгып калган учурлар бар.

— Өлкөдөн тышкы дүйнөгө маалымат таратуу иштеричи?
— Азыркы күндө өлкөбүздө иштеп жаткан онго жакын маалымат агенттиктери интернет аркылуу орус, англис тилдеринде маалымат таркатып келишсе, жаңыдан гана кыргыз тилинде да чыгарууга аракет кылышууда. Ал эми биз орус, кыргыз, англис жана түрк тилдерине которуп чыгаруудабыз. Андан тышкары араб, кытай тилдерине да кызыккандар чыгып жатат. Дүйнө жүзүндөгү маалымат агенттиктери өз өлкөсүндө жашаган бардык элдердин тилинде “сүйлөө” менен өз аудиториясын кеңейтүү максатын көздөгөн көрүнүш жүрүүдө. Азыркы учурда Кыргызстан түрк дүйнөсүндөгү мамлекеттер менен алака катышты бекемдөө саясатына өтүп жатат.

“Кабар” агенттиги түрк тилиндеги сайтты мындан алты-жети жыл мурда эле иштете баштаган болчу. Бирок, ортодо объективдүү себептер менен чыкпай калып, биротоло жанданганына эки жылга аяк басты. Дүйнөдө түрк тилинде 200 млн.го жакын калк сүйлөй турганын эске алсак, канатыбыз кеңири жайылып, республикадагы башка маалымат агенттиктеринен ушул жетишкендиктерибиз менен дагы айырмаланып кетебиз деп ойлойм. Бул аракетибиз Кыргызстан тууралуу түрк тилдүү дүйнө калкы кенен маалымат алсын деген тилек. Башка агенттиктер басма сөз жыйындарын, видео материалдарды чакан кылып сайтына салып коюшат. Биз болсо “Кабарда” өткөн маалымат жыйындарын, Кыргызстанда болуп өткөн окуяларды өзүбүз видео камера менен тартып, аптасына бир жолу жарым сааттык телепрограмманы эфирге чыгарабыз. Анткени, жалпы Кыргызстанда болгон орчундуу окуяларды облус аймактарындагы теле көрүүчүлөр көрсүн деген максат койгонбуз.

Ысык-Көл, Ош, Жалал-Абад, Нарын, Талас облустарына чыгаруу мүмкүнчүлүгүн алдык. Эми октябрь айынан баштап, Чүй облусунун аймагын да камтый баштадык. Азырынча ушул алты облустун аймактык теле эфирлери аркылуу апта ичиндеги жарым сааттык аналитикалык программаны чыга­руудабыз. Республикадагы көз карандысыз маалымат агенттиктеринен “Кабардын” дагы бир өзгөчөлүгү бар. 75 жылдан берки топтогон тажрыйбабызга таянып, азыр эл аралык деңгээлдеги маалымат агенттиктеринин мүчөсү болуп калдык. КМШ мамлекеттеринин ичиндеги “Информ кеңеш” деген чоң уюм бар. Ага КМШ өлкөлөрүнүн маалымат агенттиктеринин он бири кирет. Борбору Москвада. “Информ кеңештин” сайтына ага мүчө өлкөлөрдүн аймагында кандай орчундуу окуялар болуп калса, ал тууралуу маалыматтарды сүрөттөрү менен кошо күн сайын жиберип турат. Мындай мүмкүнчүлүк Кыргызстандагы башка маалымат агенттиктеринин биринде да жок. Бир күндө кеминде ондон ашык маалымат чыгарып, курч окуялар учурунда андан да көп кабарлар жөнөтүлүп турат. Кыргызстан тууралуу маалыматтарды КМШ мамлекеттеринин агенттиктери өз тилдерине которуп алып, элине таратат. “Информ кеңештин” сайтындагы маалыматтар элибиз үчүн кызыктуу болсо, которуп алып, биз да өз сайтыбызга салабыз.

Андан тышкары, “Кабар” агенттиги Тынч океан жана Азия өлкөлөрүнүн маалымат агенттиктеринин чоң уюму болгон ОАNA уюмуна мүчө. Ага биз кабарларды англис тилинде жиберебиз. Алар которуп алып, жогорудагыдай эле өз элдерине жайылтат. ОАNАга 52 мамлекеттин маалымат агенттиктери мүчө. Уюм үч жылда бир жолу чоң жыйын өткөрүп, ага Россияга, Түркияга, Кытайга, Таиландга окшогон мамлекеттер төрагалык кылып иштеп ке­­лүүдө. Акыркы жылдагы Кыргызстандагы саясий окуялар абдан өзгөрүлмөлүү болуп кеткендиктен, алар “Кабардын” маалыматтарын мурдагыдан көп колдонууга өтүштү. Бул жагынан алганда “Кабар” агенттиги Кыргызстанды дүйнөгө таанытууда өз салымын кошуп жатат деп айтканга акыбыз бар. ОANA уюмуна КМШ мамлекеттеринин ичинен Россия, Кыргызстан, Казакстан жана Украина өлкө­лөрү гана кирет. А Кыргызстан болсо ага 1994-жылдан бери эле мүчө болуп келе жатат.

Интернет технологиясы жер жүзүндө күн сайын өнүгүүнүн үстүндө. Биз дагы андан артта калбоо максатында Түркия, Россия сыяктуу бир нече мамлекеттердин ири маалымат агенттиктери менен кызматташып, биргелешкен иш-чараларды өткөргөнү жатабыз. Буга чейин тажрыйба алмашууга чет мамлекеттерге журанлисттерибизди жибердик. Жакында эле Москвага, Кытайга бирден журналистибизди окутуп берүүгө макулдук алдык. Агенттиктердин көпчүлүгү социалдык тармактар менен көп иштешет. “Кабар” дагы ушул багыттарды кенен жайылтса, биздин да окурмандарыбыз дагы арбыйт деген тилектебиз.

Нарынкүл НАЗАРАЛИЕВА, “Кыргыз Туусу”, 16.10.2012

Макаланын түп нускасы http://www.kyrgyztuusu.kg/maaniluu-maek/6960-kabar-uluttuk-maalymat-agenttiginin-direktoru-kubanychbek-taabaldiev-ech-kachan-sottoshkon-emespiz.html

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *