Материалды сайтка жайгаштырганга чейин текстти иштеп чыгуу тууралуу

http://journalist.kg/ сайтындагы блогдордогу макалалар менен таанышып жатып, айрым блогчуларыбыз материалды интернетке туура жайгаштыруудагы жөнөкөй нерселерди жакшы билбестигин байкадым. Ошондуктан материалды блогго туура жайгаштыруу боюнча сабактарды сунуштайын деп чечтим. Аталган нерселер Вордпрессте иштөө боюнча кыргыз тилиндеги алгачкы сабактардан. Айрым кемчиликтер болушу мүмкүн. Пикириңерди күтөм. Биринчи сабагымдын аталышы:

Материалды сайтка жайгаштырганга чейин текстти иштеп чыгуу

Сайтка коюла турган материал туура жайгаштырылышы үчүн анын текстин алдын-ала иштеп чыгыш керек.

1. Кыргыз тамгаларын (Ө, Ң, Ү) башкалар, Интернет көрүп, окуй алгандай болушу керек

Азыр ар-бир гезит редакцияда ар түрдүү кыргыз шрифттери колдонулуп келет. Алардын бардыгын башка компьютерлер жана интернет браузерлер тааный бербейт. Андай шрифттер колдонулган текст интернетке жайгашып калса, кыргыз тамгаларынын ордуна башка бир белгилер туруп калат.

Бардыгы көрө алган кыргыз шрифттерди колдонуу жеңил эле. Ал шрифттер дээрлик бардык компьютерлерде жайгаштырылган. Бир гана аларды активдештириш керек.

Кыргыз шрифттерин активдештирүү жолу

а) компьютерде учурда колдонулуп жаткан тил көрсөткүчкө (ал адатынча компьютердин оң-ылдый жагында жайгашкан) курсорду алып келип чычкандын оң бармакчасын баскыла;

б) ачылган терезечеден “Параметры…” деген жазууну баскыла;

в) пайда болгон дагы бир терезечеде сүрөттө көрсөтүлүп тургандай “Добавить” деген бастырманы баскыла;

г) дагы бир терезече ачылат. Анда ар түрдүү тилдердин тизмеги жайгашкан. Анын ичинен сүрөттө көрсөтүлгөндөй кыргыз шрифттерин (Киргизская (кириллица))таап, аларды белгилеш керек. Андан соң “ОК” жазуусу бар бастырманы басасыңар;

д) мурдагы терезечеде да “ОК” бастырмасын баскыла. Бүттү.

Эми бардыгы тааный алган, окуй алган кыргыз шрифттерин колдоно берсеңер болот.

Кыргыз “ө” тамгасын жазыш үчүн клавиатуранын ылдый жагындагы чоң пробел баскычынын оң жагындагы “Alt” баскычын жана “о” тамгасын бир басыш керек. Чоң “Ө” тамгасын жазыш үчүн “Alt”, “Shift” жана “о” тамгасын бир басабыз.

Так ушундай эле ыкмада “ү” тамгасын жазыш үчүн “у” тамгасын, ал эми “ң” тамгасын жазыш үчүн “н” тамгасын колдонобуз.

Бир аз ыңгайсыз. Бирок азырынча бирдиктүү колдонуудагы башка жеңил ыкмалар жок. Тагыраак айтканда кыргыз шрифттерин колдонууга киргизүү башка ыкмалары да бар. Бирок алардын көбү клавиатурадагы кайсы бир символдорду кыргыз тамгалары менен алмаштырууну карайт. А бул болсо дайыма эле ыңгайлуу боло бербейт. Кээде так ошол символдорду колдонуу керек болуп калат.

Тамгаларды (символдорду) алмаштыруу жолу

Бирок көп учурда жаңы текстти кыргыз шрифттерин колдонуп жазбастан, башка шрифттер менен жазылган текстти оңдоого туура келет. Ар-бир тамганы оңдоп чыгуу көп убакытты алып коюшу мүмкүн. Андайда компьютердеги “Заменить” деген кызматты колдонсок убакыт кескин үнөмдөлөт.

Аны Wordдун аспап тактасынан тапса болот. Менин компьютеримде ал бул жерде жайгашкан.

Бул кызматты колдонуу жеңил эле. Ачылган терезеченин “Найти” деген жерине алмаштырыла турган тамганы же симводу жазасыңар, ал эми “Заменить на” деген жерге алмаштыра турган кыргыз тамгаларын.

2. Тексттеги сөздөрдүн аралыгы бирдей болуп, саптар тийиштүү бөлүнүшү керек

Айрым текст интернетке жайгаштырылганда, анын көрүнүшү купулуңа толо бербейт. Сөздөрдүн ортосундагы аралыктар ар башка болуп калган. Аны менен катар айрым саптар бири-бирине жабышып, ал эми башка саптар болсо бир-биринен алыстап кеткен. Ошондуктан текстти интернетке жайгаштырардын алдында тексттеги сөздөрдүн ортосундагы аралыктар бирдей болушун, саптардын аралыгы бизге керектүү алыстыкта болушун текшерип, керек болсо оңдоп чыгыш зарыл.

Сөздөрдүн ортосундагы аралыктарды бирдей кылуу

Текстти Wordдожазып жатканыбызда ал биз белгилеген же болбосо автоматтык түрдө мурда белгиленген кайсы бир формат боюнча форматталып турат. Биз аны көп учурда байкабайбыз. Бирок кааласак бул жашырылган форматто белгилерин көрө алабыз.

Аны үчүн аспап тактачада сүрөттө көрсөтүлгөндөй белгини басабыз.

Ошондо биздин текст быжырап кеткендей сезилет. Бул мурда жышырылган форматто белгилери көрүнө калгандан. Байкасак эки сөздүн ортосунда чекиттерди көрөбүз. Бул чекиттер эки сөздүн ортосунда канча боштук бар экенин көрсөтөт. Демек эки сөздүн ортосундагы аралык бирдей болушун кааласак сөздөрдүн ортосун да бирдей сандагы чекиттер болушу абзел. Мен бир чекит менен чектелүүнү сунуштайм.

Саптарды бир-биринен туура бөлүү

Саптар негизинен эки форматта жайгаштырылат:

1) бир-бири менен байланышпаган, алысырак турган;

2) бир-бири менен байланытыштырылган, жакын турган.

Мисалга, эки строфадан (куплеттен) турган Алыкул Осмоновдун ырын алалы.

ЖАШТЫККА

Күнөөсү жок махабаттай мөлтүлдөп,
Жаштык менден өмүрлүккө бөлүнөт.
Эң акыркы ажырашуу элеси
Өз баламдан ысыгыраак көрүнөт.

Кетти, кетти, жибек боосун чече албайм,
Кечкен сууну кайра экинчи кече албайм.
Учкан куштай суу шаарындай жаштыкты,
Самолёт минип кууган менен жете албайм.
1/II 1944 Койсары

Бул жерде ырдын аталышы 1-строфадан (куплеттен) жана 1-строфа 2-строфадан алысырак турганын, ал эми строфалардагы саптар бир-бирине жакын, кынашып турганын көрсөк болот. А бирок ар экинчи сап мурдагы саптан дароо кетет, ортолорунда эч бир башка бош саптар жок.

Жашырылган форматто белгилерин активдештирсек (аны кантип кылууну жогоруда айканбыз), саптардын ортосунда башка саптар жок экенин көрөбүз.

Кептин баары саптарды бир-биринен ажыратуу жолдорунда.

Эгер биз эки сапты бир-биринен жөн эле бөлө турган болсок (б.а. эки сап бир-бири менен байланышпайт, алысырак турат), биз жөн гана “Enter” баскычын басабыз. Мында жогорку саптан кийин жашырылган  абзац белгисин байкайбыз.

Ал эми бизге эки сап (же саптар) бир-бири менен байланышып, кыналып турушу керек болсо, биз алгач “Shift” баскычын басып туруп “Enter” баскычын басышыбыз керек. Мындайда саптан кийин жашырылган  абзац белгиси туруп калат.

Аталган нерселерди эске алуу менен тексттеги абзацтардын (саптардын) жайгашын алардын интернетте сиз каалагандай жайгашуусуна ылайыктап иштеп чыгыш керек.

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *